به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجتالاسلام سلیمانیپاک، استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان، روز سهشنبه ۸ اردیبهشتماه در سلسله نشستهای مجازی «سحرگاه سرخ» با موضوع «جنگورزی پایدار؛ راهبردها و راهکارها» به تبیین ابعاد مختلف مدیریت حضور مردمی در شرایط جنگی و پساجنگ پرداخت.
ضرورت نگاه طرحمحور به مسئله جنگورزی پایدار
حجتالاسلام سلیمانیپاک با اشاره به ماهیت موضوع مطرحشده در این نشست اظهار کرد: هنگامی که از طرح جنگورزی پایدار سخن میگوییم، باید ابتدا عناصر و مؤلفههای دخیل در این مسئله به صورت دقیق بررسی شود.
وی ادامه داد: پژوهشهای بنیادین دینی برای نظامسازی نیازمند زمان طولانی و مطالعات گسترده است، اما در شرایط کنونی هدف اصلی ارائه سرفصلها و پیشنهادهایی است که بتواند زمینه پژوهشهای آینده و برنامهریزیهای عملیاتی را فراهم کند.
استاد حوزه علمیه خراسان افزود: طرحها در ذات خود پیشنهادمحور هستند. به این معنا که برای حل مسائل اجتماعی الزاماً نباید صرفاً از مبانی دینی استفاده کرد، هرچند وظیفه ما به عنوان پژوهشگر دینی آن است که با تکیه بر آموزههای دینی راهکار ارائه دهیم؛ در عین حال ممکن است طرحهای رقیبی نیز وجود داشته باشد که بر اساس ارزیابیهای میدانی پیشنهادهایی ارائه دهند و دین میتواند نسبت خود را با آنها مشخص کند.
حجتالاسلام سلیمانیپاک، درباره اعتبار چنین طرحهایی تصریح کرد: اعتبار طرحهای پیشنهادی در حوزه مسائل اجتماعی و فرهنگی در نهایت به تأیید عقلای جامعه بازمیگردد. اگر راهکاری ارائه شود و عقلا بپذیرند که آن راهکار میتواند مسئله را حل کند، آن طرح اعتبار مییابد؛ چه منشأ آن آموزههای دینی باشد و چه حاصل تجربههای اجتماعی.
وی ادامه داد: این طرح در واقع یک پیشنهاد کارکردگرایانه است که با هدف حل مسئله خیابان طراحی شده است. هرچه اجرای چنین طرحهایی زودتر آغاز شود، فرصت بیشتری برای پرورش جریان مردمی و مدیریت فضای اجتماعی فراهم خواهد شد.
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان با بیان اینکه رویکرد اصلی این طرح روانشناختی است، خاطرنشان کرد: در این نگاه تلاش شده است به جای تحلیل صرف جامعهشناختی، بیشتر به فرآیندهای درونی و روانی افراد توجه شود؛ زیرا اگر بتوان جریانهای درونی و روانشناختی افراد را مدیریت کرد، روندهای اجتماعی نیز به تبع آن تغییر خواهد کرد.
وی با اشاره به وضعیت کنونی فضای خیابان در کشور، گفت: بررسیهای میدانی نشان میدهد پس از موج اولیه هیجانات مردمی که در ابتدای جنگ و حوادث اخیر شکل گرفت، به مرور زمان از میزان حضور مردم در خیابان کاسته شده است؛ این مسئله هم در کاهش کمیت حضور و هم در کاهش مدت زمان حضور افراد قابل مشاهده است.
حجتالاسلام سلیمانیپاک اظهار کرد: در ابتدای رخدادها، حضور مردم در خیابانها با هیجان بالا و در مدتزمان طولانی صورت میگرفت؛ اما اکنون هم از نظر تعداد افراد و هم از نظر زمان حضور، کاهش محسوسی مشاهده میشود. این روند در صورت ادامه میتواند به یک تهدید جدی برای مدیریت اجتماعی تبدیل شود.
وی افزود: برای تحلیل دقیق این وضعیت باید رصد میدانی دقیق انجام شود. بهعنوان مثال اگر در نقاط ثابت شهری طی بازه زمانی مشخص حضور مردم بررسی شود، کاهش کمیت حضور بهخوبی قابل مشاهده خواهد بود. در مقابل، آمارگیریهای پراکنده یا سیار نمیتواند تصویر دقیقی از واقعیت ارائه دهد.
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان با اشاره به تحلیلهای موجود درباره ماهیت جنگهای آینده، گفت: بسیاری از تحلیلگران معتقدند که کشور با نوعی جنگ فرسایشی مواجه است؛ در چنین شرایطی، یکی از مهمترین برگهای برنده، حضور گسترده مردمی است. در واقع جنگ فرسایشی بدون پشتیبانی اجتماعی و حضور مردم در صحنه قابل مدیریت نخواهد بود.
وی تأکید کرد: اگر مدیریت خیابان بهدرستی انجام نشود، توانایی کشور در ادامه یک جنگ فرسایشی نیز تضعیف خواهد شد.
نقاط قوت فضای اجتماعی در شرایط جنگ
حجتالاسلام سلیمانیپاک در ادامه به بررسی نقاط قوت فضای اجتماعی پرداخت و گفت: یکی از مهمترین نقاط قوت، سطح بالای هیجان اجتماعی در ابتدای حوادث است که ظرفیت بزرگی برای مدیریت اجتماعی محسوب میشود؛ همچنین در ابتدای سال و ماه رمضان، نقدینگی کوتاهمدت مناسبی در میان مردم وجود داشت که امکان فعالیتهای اجتماعی و مردمی را تقویت میکرد.
وی افزود: محدود شدن منابع خبری به رسانههای داخلی نیز تا حدی امکان مدیریت فضای رسانهای را افزایش داده است؛ زیرا یکی از عوامل شکلگیری نگاههای متفاوت نسبت به جنگ، تفاوت در منابع خبری است.
استاد حوزه علمیه خراسان در ادامه با اشاره به برخی نقاط ضعف در مدیریت فضای خیابان گفت: یکی از چالشهای جدی، مدیریت هیجانی خیابان است. رفتارهای اجتماعی در بسیاری از موارد تابع هیجانات مقطعی است و همین مسئله باعث شکلگیری الگوی سینوسی در حضور مردم میشود؛ یعنی دورههایی از اوج هیجان و سپس کاهش شدید حضور.
وی افزود: برای حل این مشکل باید این رفتار سینوسی به یک روند صعودی و پایدار تبدیل شود. تحقق چنین هدفی نیازمند ایجاد محرکهای متنوع و مدیریت هدفمند هیجانات اجتماعی است.
حجتالاسلام سلیمانیپاک راهبرد اصلی در مدیریت حضور مردمی را «تبدیل تهدید جنگ به فرصت» عنوان کرد و گفت: اگر افراد احساس کنند که شرایط جنگی میتواند به توسعه فردی آنان کمک کند، حضور آنها در صحنه پایدارتر خواهد شد.
وی توضیح داد: توسعه فردی شامل مؤلفههایی مانند هویت شخصی، معنویت، مهارتها، موقعیت اجتماعی و حتی مسائل اقتصادی است. در صورتی که افراد جنگ را زمینهای برای رشد این ابعاد بدانند، مشارکت اجتماعی آنها نیز افزایش مییابد.
این استاد حوزه در ادامه به راهکارهای عملیاتی اشاره کرد و گفت: یکی از راهکارهای کلان، شکلگیری «جزیرههای شخصی» در کنش اجتماعی است؛ به این معنا که افراد توانایی اقدام مستقل و در عین حال اتصال به شبکههای اجتماعی بزرگتر را داشته باشند.
وی افزود: چنین ساختاری میتواند مشارکت اجتماعی را از حالت متمرکز خارج کرده و آن را به یک شبکه گسترده مردمی تبدیل کند.
حجتالاسلام سلیمانیپاک در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم «کینهورزی» اشاره کرد و گفت: یکی از مهارتهای مهم برای تبدیل هیجانهای زودگذر به هیجانهای پایدار، مهارت کینهورزی در برابر دشمن است. در آموزههای دینی میان کینهورزی و کینهتوزی تفاوت وجود دارد؛ کینهتوزی مذموم است، اما کینهورزی نسبت به ظلم و دشمنی میتواند زمینهساز استمرار مقاومت باشد.
وی ادامه داد: در کینهتوزی، هیجانات انسان را مدیریت میکند؛ اما در کینهورزی، انسان هیجانات خود را مدیریت میکند. اگر خشم نسبت به دشمن به یک احساس پایدار و آگاهانه تبدیل شود، میتواند به استمرار حضور اجتماعی و مقاومت کمک کند.
وی همچنین یکی دیگر از مهارتهای مهم در شرایط جنگی را «واقعیتپذیری» دانست و اظهار کرد: بسیاری از مشکلات اجتماعی زمانی ایجاد میشود که افراد با تصویرهای ذهنی و آرمانی از واقعیتها زندگی میکنند. در حالی که در شرایط جنگ باید واقعیتها را پذیرفت و بر اساس آنها برنامهریزی کرد.
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان افزود: واقعیتپذیری موجب افزایش تابآوری اجتماعی میشود و باعث میشود افراد در برابر تغییرات و دشواریهای جنگی دچار سرخوردگی نشوند.
حجتالاسلام سلیمانیپاک در پایان سخنان خود با اشاره به نقش نهادهای علمی و حوزوی در این زمینه گفت: مراکزی مانند حوزههای علمیه، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دفتر تبلیغات اسلامی و سایر مجموعههای علمی میتوانند در حوزه تولید محتوا نقش مؤثری ایفا کنند.
وی تصریح کرد: مزیت اصلی حوزههای علمیه در تولید محتوا و مفاهیم عمیق دینی است، نه صرفاً در ساختارهای اجرایی. بنابراین تمرکز بر تولید محتوای راهبردی برای افزایش تابآوری اجتماعی و تقویت حضور مردمی میتواند نقش مهمی در مدیریت فضای اجتماعی کشور داشته باشد.
این استاد حوزه در پایان ابراز امیدواری کرد:با تقویت حضور آگاهانه و پایدار مردم در صحنه اجتماعی، زمینه پیروزی جبهه اسلام فراهم شود و ملت ایران شاهد تحقق وعدههای الهی باشند.
انتهای پیام/
نظر شما